Лусын эзнийг бузарласан этгээд голомтоороо сүйрэв

Ш.Юнгэрэн гуай Говь-Алтай аймгийн Шарга сумын нутагт төрж өссөн хүн. Тэднийх Шаргын говьд байдаг цорын ганц Баянбүрд болох газар буюу овоогийн эзний буудал хэмээх тээврийн буурчийн газраас 80-аад км-ийн зайтай нутагладаг байжээ. Тэнд нь Налхын шанд нэртэй жижигхэн булаг байдаг байв. 1950-иад оны эхээр бузартуулсны улмаас ширгэж алга болсон ч урьд цагт эл малын нутаглах нь бүх хөл алдуу зүүлгүүлдэг тиймээ мал ч харагдахаа больжээ. 1940 оны хаврын адаг сарын үед 16 настай Юнгэрэн хүүхэд туслахаар Налхын шанд дээр очжээ. Нэлээд орой болчихсон байсан юм байж. Мал аа услаад дуусах үест цагаан ягаан газар бүрий болж байжээ. Гэтэл хүүхэд хэсэг чилээж илжих гэж болохоор эргээд харгатал нүцгэн хүүхэд булгийн эх дээр сууж байх нь тэр.

Нас бага цус шингэн байсан болохоор ч тэр үү гэнэн зан гаргаад гайхсангүй дөхөж очтол нь булаг руу мөлхөөд орчихжээ. Гэтэл энэ болгоныг ороо “чөтгөр” гэсэн айдас автаад хэдэн тормоо булаг дээр хаячхаад хүрэн атныхаа хар гүйгээгээрээ гэртээ очоод ухаан алдан ойчжээ. Тун ч удалгүй ухаан орж бие сэтгэл нь тайвширснаар үзсэн харснаа эцэг, ээждээ чихэнд нь хар багадаа Дарвийн хүрэнд шавилан сууж байсан хар болсон эцэг Ширнэн нь «Миний хүү, битгий ай. Тэр чинь бүр чөтгөр биш. Лусын эзний хүүхэд байгаа юм.

Тэгээд л Нальхын шанд, гэж нэрлэсэн юм гэнэлээ. Чи буянтай юм. Лусын эзэн хүүг үзсэн харсан хүнийг би л лав мэдэхгүй юмдаг” гэж хэлээд тайвшруулж ном уншиж арцаар ариулж өгчээ. Тэгээд маргааш нь хариу бүрий болохоос өмнөхөн булаг дээр очиж лусын эзэн хүүг араас нь дагаж таахайж болжээ. Энэ газрын лусын эзэн нь нялх хүүхэд амт, шимтэй зүйлээр дайлна гэжээ Юнгэрэнийг дуу нараас ч харамлан хадгалж боогоод нууцалсан байсан зангидсан гарын чинээ домбон ёотонгоо базаан даруул хүргүүлж, хоёр уусан сүүтэй хамт бүлгийн дэргэд аваачин тавиад ном уншиж хишиг гаргаж явжээ. Юнгэрэн маргааш өглөө нь хүүхэд зангараарай сониучирхан булаг дээр явж очтол өмнөх оройных нь өргөсөн идээ будаа ор сураггүй алга болсон байжээ. Түүнээс хойш орой бүр идээ будаа аваачиж …