Нансал нөхрийнхөө гэрээс гарахдаа эргэж ирэхгүй гэдгээ мэдэж байлаа. Хоймрын авдран дээр үлдээсэн хэдхэн мөр захидалд нь өөр эрийн нэр байсан бөгөөд тэр эрийг нутаг усныхан аль хэдийн үхсэнд тооцжээ. Гэвч нөхөр нь захидлыг уншаад араас нь давхиж очвол эхнэрээ биш, өөрийнхөө олон жил нуусан ичгүүрийг олж харах байв. Учир нь тэр өглөө Нансал үхэхээсээ айсангүй, харин амьдралдаа анх удаа өөрийнхөө хүссэн зүг рүү алхаж байлаа.

Босго хадны арын хөндийд урьд нь арваад айл дөрвөн улирлын эргэлтэд буурь сэлгэн нутагладаг байжээ. Зуны цагт адуу янцгааж, хүүхэд шуугилдаж, үдшийн бүрийд гэр бүрийн тооноор утаа суунагладаг тэр нутаг хэдхэн хоногийн дотор эзгүйрч орхисон юм. Хүмүүс гэрийнхээ буурийг ч гүйцэд цэвэрлэлгүй, хашаа хороогоо задлах завдалгүй нүүцгээсэн бөгөөд худаг дээр хүртэл хувин сав эзэнгүй хэвтэнэ. Харин энэ бүхний шалтгаан болсон гэх эр хөндийн хойд захын жижиг бор гэрт үхэлтэй тэмцэн хэвтэж байлаа.

Түүнийг Далайцэрэн гэдэг, дөч гаруй насны, хүдэр чийрэг биетэй, дуу цөөнтэй эр байв. Нас өндөр гарсан эхтэйгээ хоёул амьдардаг бөгөөд өөрийн хэдэн малаас гадна саахалтын хөгшчүүлийн адуу малыг хариулж, худаг усыг нь татаж өгдөг хүн байжээ. Хүний ажилд гар татдаггүй, хариуд нь юм нэхдэггүй болохоор нутгийн хөгшчүүл түүнийг түшигтэй сайн эр хэмээн магтдаг байв. Гэвч ганцхан долоо хоногийн өмнө хийсэн нэгэн үйлдэл нь түүнийг бүх нутгийн хараал зүхлийн бай болгочихсон юм.

Далайцэрэн багаасаа ан гөрөөнд хорхойтой, зав гарвал уул хад бараадан тарваганы дош сахиж суудаг байжээ. Тэр хавар хүйтэн удаан үргэлжилж, малын тарга тэвээрэг муудсан тул гэрийнхээ хүнсэнд нэмэр болохоор нэгэн өглөө хавх тавьсан аж. Маргааш нь очтол хавханд нь нас гүйцсэн том тарвага орчихсон байв. Тэр олзондоо баярлан гэртээ авчирч, махыг нь чанаж идсэнээс хойш гурав хоногийн дараа гэнэт халуурч эхэлжээ.

Эхэндээ ханиад хүрсэн биз хэмээн тоолгүй өнгөрүүлсэн ч удалгүй толгой нь задрах шахам өвдөж, бие нь чичрэн, орноосоо өндийх тэнхэлгүй болов. Өндөр настай эх нь нойтон алчуураар духыг нь арчиж, буцалсан ус уулган, шөнөжин дэргэд нь сахижээ. Харин Далайцэрэн тарвага идсэнээсээ хойш өвдсөн гэх сураг тармагц айлуудын дунд айдас дэгдэж, тахал гарсан байж магадгүй хэмээн сандарцгаав. Хэн ч эмчид мэдэгдэх талаар бодож амжаагүй байтал нэг нь нүүж, араас нь нөгөө нь хөдөлсөөр хөндий бараг эзгүйрчээ.

Нүүх чадалгүй үлдсэн гуравхан гэрийн хоёр нь өндөр настай хөгшчүүлийнх байв. Тэд Далайцэрэнгийн гэрийн зүг харахаас ч эмээж, салхины чиг өөрчлөгдөх бүрд үүд хаалгаа хаан сууцгаадаг болжээ. Гэсэн атлаа өдөр бүр хэдэн малаа услах гэж зовохдоо түүнийг үгүйлнэ. Урьд нь өглөө босоход л худгийн онгоц дүүрэн устай, адуу нь хураалттай байдаг байсныг одоо л тэд мэдэрч эхэлсэн юм.

Далайцэрэнгийн эх Долгор хөгшин далан хэдэн нас хүрсэн, нуруу нь бөхийж, хараа нь муудсан эмгэн байлаа. Ганц хүүгээ оройтож төрүүлсэн болохоор амьдралынхаа бүх найдвар, баяр баяслыг түүндээ зориулсан хүн юм. Хүүгийнх нь бие муудах тусам хөгшин өөрөө хоол унднаас гарч, гэрийнхээ баруун хаяанд суун алсын бараа ши…