1986 оны зун бид зургаан эр хадлангийн талбайд үл таних эмэгтэйн авчирсан хоолыг идсэн юм. Тэр өдөр бидний хэн нь ч түүнийг хаанаас ирсэн, хэний хүн болохыг мэдээгүй атлаа нэг нь ч сэжиглээгүй. Харин эмэгтэй явснаас хэдхэн цагийн дараа бидний дундаас нэг хүн түүний үлдээсэн зүйлийг хараад царай нь цонхийж, тэр шөнө майхандаа ганцаараа унтахаас татгалзсан билээ. Хамгийн хачирхалтай нь тэр эмэгтэй бидний нэгийг багаас нь мэддэг хүн шиг аашилсан бөгөөд гучин долоон жилийн өмнөх нэгэн явдлыг сөхөх хүртэл учрыг нь хэн ч ойлгоогүй юм.
1986 оны наймдугаар сарын эхээр манай нэгдлийн хадлангийн бригад Архангай аймгийн Хайрхан сумын төвөөс зайдуу, Хөх булгийн хөндийд өвс хадахаар гарсан юм. Би тэр үед дөчин настай, эхнэр гурван хүүхэдтэй, нэгдэлдээ олон жил ажилласан жирийн нэг эр байлаа. Намайг Надмид гэдэг бөгөөд багадаа эхээсээ өнчирсөн болохоор бусдын адил ээжийнхээ хийсэн хоол, үнэр, дуу хоолойг санаж өсөөгүй хүн. Намайг гурван настай байхад ээж минь цасан шуурганд төөрч нас барсан гэж хэлдэг байсан.
Манай бригадын ахлагч Лувсанбээр тавин хоёр настай, үг цөөтэй, ажлын төлөө хүн байв. Чойжил ах тавин наймтай, залуудаа энэ нутгийн уул ус бүрээр явсан гэдэг бол Орхонбаяр гучин дөрөвтэй, элдэв юманд итгэдэггүй, ам нь байнга хөдөлж явдаг эр. Дамба хорин тавтай, шинэхэн гэрлэсэн, хамгийн залуу нь байсан бөгөөд Самдан гэдэг дөчин таван настай эр трактор, хадуурын эвдрэл гэмтлийг хариуцдаг байлаа. Ингээд бид зургаан эр нэг жижиг трактор, өвс хадах төхөөрөмж, хуучин ЗИЛ машинтай хөндийд буусан хэрэг.
Тэр жилийн зун бороо тааруу орж, өвс намхан ургасан болохоор хадаж болох газраа алдахгүйг хичээж байв. Өглөө эртлэн ажилдаа орж, үд дунд халуун наранд түр амраад, орой сэрүү орохоор дахин хөдөлдөг байсан. Хоолыг маань нэгдлийн гал тогоонд ажилладаг Үгэлжин гэдэг эмэгтэй сумын төвөөс машинаар авчирдаг байлаа. Гэтэл тэр өдөр үд өнгөрөөд байхад хоол ч үгүй, машин ч үгүй байв.
- Үгэлжин гуай өнөөдөр биднийг өлсгөж алах нь ээ гэж Орхонбаяр өвсөн дээр хэвтэж байснаа хэлэв.
- Машин нь эвдэрсэн биз. Хүн ирнэ гэж Лувсанбээр тамхиа нэрэн тайван хариулав.
Бид булгийн уснаас ууж, өглөө авч гарсан хатсан боорцгийн үлдэгдлийг хувааж идээд хүлээлээ. Тэнгэр цэлмэг, үүлгүй, хөндийн өвс халуунд гандсан мэт шаргалтаж байв. Хэсэг хугацааны дараа Дамба голын цаадах намхан толгод руу харж сууснаа тэнд хүн зогсож байгаа юм шиг санагдсаныг хэллээ. Бид эргэж харахад юу ч байсангүй, тэгээд Орхонбаяр түүнийг өлсөөд нүдэнд нь юм харагдаж байна гэж шоолов.
Гэвч удалгүй Дамба дахин өндийж, өнөөх толгод руу заав. Энэ удаа бид бүгд нэг эмэгтэй ирж явааг харлаа. Хачирхалтай нь тэр эмэгтэй толгодын цаанаас гарч ирээгүй, харин түрүүн бидний хоосон гэж харсан налуугийн дунд хэсгээр алхаж байв. Орхонбаяр хүртэл хэсэг дуугүй болсноо нүдээ нарнаас халхалж, хаанаас гараад ирэв гэж гайхсан юм.
Толгодын хормойгоор бор дээлтэй, толгойдоо бараан алчуур зангидсан эмэгтэй алхаж явна. Нэг гартаа данх, нөгөө гартаа даавуугаар бүтээсэн том сав барьжээ. Тэр эмэгтэй бидэн рүү яарсан шинжгүй, ердийн алхаага…