1978 оны аравдугаар сарын 17-ны үүрээр Архангай аймгийн нэгэн сумын эмнэлэгт гуч гаруй насны эмэгтэйг хоёр хүн түшин оруулж иржээ. Эмэгтэйн нөмөрсөн бор хүрэм нэвт норж, хөлд нь шавар хатсан бөгөөд хэнтэй ч үг дуугарахгүй, хаалга руу үе үе цочин харж байв. Сумын бага эмч нэр усыг нь асуухад тэрээр хэсэг дуугүй сууснаа “Нэргүй” гэж шивнэжээ. Тэр нэрийг сонссон сувилагчийн гараас усны аяга мултран унасан гэдэг.

Учир нь Нэргүй таван жилийн өмнө арван долоон хүнтэйгээ сураггүй болсон автобусны кондуктор байлаа. Түүнийг амьд мэнд байна гэж хэн ч төсөөлөөгүй бөгөөд эх нь хүртэл хэдийнэ нас барсныг нь хүлээн зөвшөөрч, ном уншуулсан байв. Гэтэл тэр эмэгтэй яг л таван жилийн өмнө өмсөж явсан бор хүрэмтэйгээ буцаж ирсэн нь хүмүүсийн сэтгэлийг улам түгшээжээ. Хүрэмний дотор халааснаас нь 1973 оны аравдугаар сарын 23-ны өдөр цоолсон зорчигчийн тасалбар гарч ирсэн юм.

Тасалбарын ар талд бүдэг харандаагаар “АРВАН ДОЛОО ДАХИЙГ БИТГИЙ БУУЛГА...” гэж бичсэн байлаа. Энэ үг юуг хэлж байгааг Нэргүйгээс асуухад тэрээр хоёр гараараа чихээ дарж, “Би буулгаагүй, би лав буулгаагүй” хэмээн давтан хэлжээ. Сумын захиргаанаас аймгийн төвд яаралтай хэл хүргүүлж, таван жилийн өмнөх хэргийг дахин сөхөхөөр болов. Ийнхүү Архангайн уулсын дунд мартагдах шахсан нэгэн хэрэг дахин амь орсон билээ.

1973 оны аравдугаар сарын 23-ны мягмар гарагт аймгийн авто тээврийн баазын хашаанд өглөөнөөс эхлэн хөл хөдөлгөөн ихтэй байжээ. Хүйтэн салхи уулын завсраар үлээж, машины шилэн дээр шөнөжин тогтсон цан хайлж амжаагүй байв. Жолооч Дэчин хуучин ЗИЛ автобусныхаа хамрыг онгойлгон хөдөлгүүрийн тосыг шалгаж, кондуктор Нэргүй зорчигчдын тасалбарыг нэг бүрчлэн тулгаж байлаа. Тэр өдөр автобус аймгийн төвөөс баруун зүгийн хоёр сум дамжин, уулын цаадах сууринд хүрэх хуваарьтай байсан юм.

Дэчин дөчин нэгэн настай, авто тээврийн баазад арван хэдэн жил жолоо мушгисан, дуу цөөнтэй эр байжээ. Түүнийг зам мэддэг, машин эвдэрвэл хээр хонохгүй аргалаад хөдөлгөчихдөг гэж баазынхан үнэлдэг байв. Харин Нэргүй хорин долоотой, зорчигчдын мөнгө төгрөгийг андахгүй, тасалбарын дэвтрээ нямбай хөтөлдөг бүсгүй байсан гэдэг. Тэр өглөө Дэчин ердийнхөөсөө нэг л өөр, баазын даргын өрөө рүү дахин дахин хараад байсныг Нэргүй анзаарчээ.

Баазын дарга Лодой өглөөний найман цаг өнгөрөхөд жолоочийг өрөөндөө дуудсан байна. Тэднийг юу ярьсныг хэн ч сонсоогүй боловч Дэчин буцаж гарахдаа гартаа бор дугтуй барьсан байжээ. Нэргүй “Юу болов, замын хуудас солигдов уу” гэж асуухад Дэчин “Чамд хамаагүй, тасалбараа л тоол” хэмээн ширүүхэн хэлсэн аж. Өмнө нь хэзээ ч тэгж дуугарч байгаагүй тул Нэргүй гомдсон ч дахин юм асуусангүй.

Өглөөний есөн цагийн үед зорчигчид суудлаа эзэлж, автобусны цонхнууд цантаж эхэлжээ. Нэргүй дэвтэртээ арван таван зорчигчийн нэрийг тэмдэглэсэн бөгөөд өөрөө болон жолоочтой нийлээд машинд арван долоон хүн байсан юм. Хамгийн арын суудалд ноосон малгайтай өвгөн, түүний урд цэргээс халагдаж яваа залуу, цонхны дэргэд хүүхдээ тэвэрсэн эх суусан байв. Гэвч автобус хөдлөхөөс хэдхэн минутын өмнө баазын хашааны хаалгаар нэгэн жаал хүү гүйн орж иржээ.

Хүүг Бородой гэдэг, долоон настай бөгөөд ойролцоох суманд суудаг нагац эгчийндээ хүргүүлэхээр танил айл нь авчирсан байлаа. Дэчин түүний эцгийг таньдаг тул “За, арын суудалд суугаад дуугүй яв, хүү минь” гэж хэлжээ. Нэргүй тасалбар бичих гэтэл Дэчин “Жаахан амьтнаас мөнгө авах хэрэггүй, би учрыг нь олно” хэмээн болиулсан байна. Ийнхүү албан ёсны бүртгэлд ороогүй арван найм дахь хүн автобусанд суусан юм.

Автобус хашаанаас хөдлөхөд Лодой дарга үүдэндэ…