ОРШУУЛГААС АВЧИРСАН ГАНЦ ЧИХРИЙГ 4 НАСТАЙ ХҮҮД ӨГТӨЛ “ҮХЭЭРИЙН БУЗАР” БОЛЖЭЭ

2002 оны зун. Хангайн нэгэн суманд Жамсрангийнх гэдэг айл гурван хүүтэй, адуу мал олонтой, айраг цагаагаар тасардаггүй айл байжээ. Том хүү нь долоотой, дунд хүү Ихтэлмэн нь дөрөвтэй, бага нь ой гарантай бөгөөд гурвуулаа өдөржин гадаа ноцолдож, ээждээ загнуулан, аавынхаа араас адуу мал руу гүйж явдаг жирийн л хүүхдүүд байв.

Тэр дундаа Ихтэлмэн хөдөлгөөнтэй, хүний үг дуурайж ярьдаг, аавыгаа мордох бүрд ташуур барьчихсан араас нь дагаж гүйдэг болохоор Жамсран “Энэ дундах чинь яг миний багын хуулбар шүү” гэж инээдэг байжээ.

Зуны дэлгэр цаг тул тэдний гадаа хүн тасрахгүй, гүү барьсан айлын уяан дээр өглөөнөөс орой хүртэл адуу янцгааж, айраг бүлэх чимээ гэрээс сонсогдоно. Хавь ойрынхон зам дайран өнгөрөхдөө ч “Жамсрангийнхаар орж ганц хөхүүр айраг амсъя” гээд буудаг, зарим орой хоёр гурван хүн хоночихдог байж.

Жамсрангийн эхнэр нөхөртөө “Танай энэ олон найзын аягыг угаасаар би хөгшрөх нь ээ” гэж үглэхэд нөхөр нь “Айрагтай айл хүнээс юугаа харамлах вэ дээ” гээд инээгээд өнгөрнө. Харин тэр зун тэднийд ирж хоносон нэг хүний дараа гэрийнх нь амьдрал хэдхэн хоногийн дотор орвонгоороо эргэнэ гэж хэн нь ч төсөөлөөгүй юм.

Жамсрангийнхаас хойшоо гурваад километрийн зайд түүний он жав Цэрэндоржийнх зусдаг байжээ. Хоёул цэрэгт нэг ангид алба хааж байсан болохоор нутгийнхан тэднийг нэрээр нь дуудахаас илүү “хоёр он жав” гэж тоглоом шоглоомоор хэлдэг, Цэрэндорж ч Жамсрангийнхаар ирэхдээ айлд ирсэн хүн шиг биш өөрийн гэртээ орж байгаа юм шиг шууд л хаалга сөхөөд орчихдог хүн байв.

Заримдаа оройтож явбал тэднийд хоночихно, өглөө цай уугаад мотоциклоо асааж давхиад явчихдаг тул хүүхдүүд хүртэл түүнийг ирэхэд тоохоо больсон байжээ. Ялангуяа Ихтэлмэн “Цэрэн ах ирлээ” гээд мотоциклийнх нь дууг холоос таньдаг байсан гэдэг.

Нэг орой нар уулын цаагуур орж, гэрийнхэн ор дэрээ засаж эхлэх үеэр гадаах нохой гэнэт уяан дээрээсээ архиран хуцжээ. Удалгүй алсаас мотоциклийн тасалдсан дуу сонсогдоход Ихтэлмэн орон дээрээсээ өндийгөөд “Цэрэн ах байна” гэж хэлсэн бөгөөд Жамсран ч чимээг нь сонсоод таньсан байна.

Гэхдээ тэр орой нохой нь урьдынхаасаа нэг л өөр, ирж байгаа хүн рүү бус гэрийн баруун хаяа руу харан хуцаж байсныг Жамсрангийн эхнэр хожим нь тод санажээ. “Наад нохой чинь юугаа хараад солиороод байгаа юм” гэж Жамсран гэрээсээ дуугарахад нохой хэсэг намдсанаа мотоцикл гэрийн гадаа ирж зогсоход дахин гаслах шиг дуугарсан гэдэг.

Цэрэндорж хаалгаар орж ирэхэд хувцас нь шороонд дарагдаж, ердийнхөөсөө нэлээд ядруу харагдаж байлаа. “За, сайн байцгаана уу, сайхан зусаж байна уу?” гэж мэндлээд хүүхдүүдийн толгойг нэг нэг илснээ дунд хүү Ихтэлмэнг өөр рүүгээ татаж хацар дээр нь үнсэв.

Тэгснээ хүрэмнийхээ халаасыг хэсэг ухаж байгаад цаас нь жаахан үрчийсэн нэг ширхэг чихэр гарган “Май, миний дүү идчих” гээд гарт нь атгуулжээ. Том хүү нь хажуугаас “Надад байхгүй юм уу?” гэхэд Цэрэндорж халаасаа дахин тэмтэрснээ “Ганцхан байна аа, дараа ах нь авчирна” гээд инээсэн байна.

Ихтэлмэн чихрээ тэр дор нь задлах гэтэл ээж нь “Орой болсон хойно наадхаа идээд шүд өвдөнө шүү” гэж хориглов. Харин Цэрэндорж “Ганц чихэр яав л гэж дээ, идүүлчих” гэхэд хүү цаасыг нь хурдхан задлаад амандаа хийчихжээ. Тэр үед Жамсран айраг аягалангаа “Чи хаанаас ингэж оройтов оо?” гэж асуухад Цэрэндорж аягаа аваад хэсэг дуугүй суув. Тэгээд нэг балгаснаа “Өдөр нэг танилынхаа юманд гүйчихээд, харих гэтэл оройтчихлоо, танайд хоночихъё гэж бодлоо” гэжээ.

“Юун юманд?” гэж Жамсран лавлахад Цэрэндорж эхлээд нэг их дэлгэрүүлсэнгүй. Дараа нь “Таван настай хүүхэд нь өнгөрчихсөн юм ба…