ЭЗГҮЙ ГОВЬД ТААРСАН ИНГЭНДЭЭ АЧААГАА АЧТАЛ… ХЭДХЭН ЦАГИЙН ДАРАА ААВ НЬ СУРАГГҮЙ БОЛЖЭЭ. ГЭТЭЛ ТЭР ИНГЭ НЬ

Эрт цагт, говийн хаяа тэнгэртэй нийлж, алсын бараа зэрэглээнд уусан харагддаг нутагт Дамдинсүрэн хэмээх залуу эр амьдардаг байжээ. Идэр насандаа харь улсын цэргийн албанд татагдсан тэрээр нутаг ус, эцэг эх, унаган багын хайртай бүсгүйгээ орхин олон жилийн газрыг элээсэн гэдэг. Хүний нутагт өнгөрүүлсэн урт он жилүүдэд түүний сэтгэлээс ганцхан зүйл ер гарсангүй. Тэр нь төрсөн нутагтаа буцаж, хайртай бүсгүй Должингоо дахин нэг харах хүсэл байлаа.

Олон жилийн дараа цэргийн албанаас чөлөөлөгдөж, Дамдинсүрэн эх нутгийн зүг хүлгийн жолоо залжээ. Танил уулсын бараа алсад цухуйх бүрд сэтгэл нь догдолж, Должинтой уулзах мөчөө төсөөлөн яарсаар явсан гэдэг. Нутагтаа дөхөж ирээд захын нэг айлд бууж, олон жил хүлээсэн бүсгүйгээ сураглав. Гэтэл гэрийн эзэн түүнийг хэсэг ажсанаа тун хачин үг хэлжээ.

“Чиний сураглаж яваа хүүхэн аль хэдийн өөр хар хүнтэй болсон. Өдөр гэрт нь очвол чи алуулна. Харин шөнө очвол чи дийлж мэднэ” гэж өнөөх хүн шивнэсэн гэдэг.

Энэ үгийг сонссон Дамдинсүрэнгийн дотор харанхуйлах шиг болжээ. Олон жил сэтгэлдээ үнэнч хадгалсан хүн нь өөр эртэй болсон гэхэд итгэхийг хүссэнгүй. Гэвч худал үг сонссон эсэхээ өөрийн нүдээр шалгахаас нааш сэтгэл нь амрахгүй байлаа. Ингээд тэр шөнө болохыг хүлээгээд Должингийн гэрийг зорьжээ.

Шөнө дөл өнгөрөх үед гэрийнх нь үүдэнд чимээгүй хүрч, хаалгыг аяархан түлхэн орвол дотор нам гүм байв. Бүдэгхэн гэрэл гарган орны зүг харвал Должин нэгэн залуу эрийг өвөртөлчихсөн унтаж байх нь тэр. Тэр агшинд Дамдинсүрэнгийн олон жилийн хүлээлт, санасан сэтгэл нь нэгэн зэрэг хорсол болон хувирч, бүсэндээ хавчуулсан хурц хутгаа сугалжээ. Унтаж буй залуугийн дэргэд дөхөн очиж, хутганыхаа ирийг хоолойд нь тулгах шахав.

Гэвч яг тэр мөчид Должингийн унтаж буй царай нүдэнд нь тусчээ. Олон жил мөрөөдсөн танил төрх нь хэвээрээ, урьдын адил тайван унтаж байхыг хараад гар нь өөрийн эрхгүй сулрав. “Энэ олон жил амьд явсны хэрэг нь барааг нь ганц харах байж дээ. Одоо энд алагдсан ч яах вэ” гэж бодоод хутгаа далд хийв. Тэгээд гэрийн нэг буланд дээлээ дэвсэн хэвтээд удалгүй өөрөө ч унтаад өгчээ.

Үүр цайхын алдад уур нүдүүрийн түг түг хийх чимээгээр Дамдинсүрэн сэрэв. Гэнэт хаана байгаагаа санаж, дээлнийхээ сугаар сэмхэн харвал Должин цайныхаа ажилд орчихсон байлаа. Тэгтэл бүсгүй орон дээр унтаж буй өнөөх залууг аяархан сэрээгээд, “Миний хүү босоорой. Аав нь ирсэн шиг байна” гэж хэлжээ. Энэ хэдхэн үг Дамдинсүрэнг хөдөлж ч чадахгүй болтол нь алмайруулав.

Түүний алах гэж байсан залуу өөрийнх нь төрсөн хүү байжээ. Цэрэгт мордохын өмнө Должин хөл хүнд үлдсэн бөгөөд хүүгээ ганцаараа өсгөж, нөхрөө олон жил үнэнчээр хүлээсэн байв. Хүү нь хэдийн эрийн цээнд хүрч, ээжээсээ ч өндөр сайхан залуу болсон тул гаднын хүн харвал эх хүү гэж таахааргүй болжээ. Харин явуулын хүн, муу санаатнаас болгоомжилсон эх хүүгээ дэргэдээ унтуулдаг заншилтай байсан аж.

Дамдинсүрэн тэр үед захын айлын хүний хэлсэн үгийн цаад санааг сая ухаарчээ. Хэрэв тэр уур хилэндээ дийлдсэн бол өөрийн гараар төрсөн хүүгийнхээ амийг хөнөөж, насан туршдаа арилшгүй нүгэл үүрэх байв. Хүний атаа хорсол, муу санаа гэдэг хутга барихаас ч аюултайг тэр шөнө биеэрээ мэдэрсэн гэдэг. Тэр цагаас хойш хүүгээ эрдэм номын дээдэд хүргэж, ийм муу үйлийн үндсийг таньж дарах чадалтай хүн болгохоор шийджээ.

Хүүг нь Лувсандамба гэдэг байв. Эцэг нь болсон явдлаа нууж хаалгүй ярьж, “Хүний муу санааг хүчээр бус, эрдмээр ялдаг хүн болоорой. Чадалтай болбол зөвхөн өөрийгөө бус, өрөөлийг гай зовлонгоос хамгаал” хэмээн сургадаг болсон гэдэг. Аавынхаа энэ үгийг сонссон цагаас …